ಪದ್ಮಭೂಷಣ ಡಾ. ಪಂಡಿತ ಪುಟ್ಟರಾಜ ಕವಿ ಗವಾಯಿಜಿ
೧೯೧೪ – ೨೦೧೦
ನಡೆದಾಡುವ ದೇವರೆನಿಸಿದ ಉಭಯಗಾನ ವಿಶಾರಧರು ಹಾಗೂ ಸಾಹಿತ್ಯ ತಪಸ್ವಿ
ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಮತ್ತು ಜೀವನ ಪಯಣ
ಪದ್ಮಭೂಷಣ ಡಾ. ಪಂಡಿತ ಪುಟ್ಟರಾಜ ಕವಿ ಗವಾಯಿಗಳು ಕೇವಲ ಒಬ್ಬ ವ್ಯಕ್ತಿಯಾಗಿರದೆ, ಸ್ವತಃ ಒಂದು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಇತಿಹಾಸವಾಗಿದ್ದರು. ಹಾವೇರಿ ಜಿಲ್ಲೆಯ ದೇವಗಿರಿಯಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದ ಇವರು ಬಾಲ್ಯದಲ್ಲೇ ದೃಷ್ಟಿ ಕಳೆದುಕೊಂಡರು. ಚಿಕ್ಕಂದಿನಲ್ಲೇ ತಂದೆ-ತಾಯಿಯನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡ ಇವರನ್ನು ಸೋದರಮಾವನು ಗಾನಯೋಗಿ ಪಂಚಾಕ್ಷರ ಗವಾಯಿಗಳ ಒಪ್ಪಿಗೆಯ ಮೇರೆಗೆ ಅವರ ಶಿಷ್ಯತ್ವಕ್ಕೆ ಸೇರಿಸಿದರು. ತಮ್ಮ ಗುರುಗಳ ಸನ್ನಿಧಿಯಲ್ಲೇ ಕಠಿಣ ತಪಸ್ಸಿನಂತೆ ಸಂಗೀತ ಮತ್ತು ಸಾಹಿತ್ಯವನ್ನು ಕಲಿತರು.
ಸಾಮಾಜಿಕ ಮತ್ತು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಕೊಡುಗೆಗಳು
೧೯೪೪ರಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಗುರುಗಳ ಲಿಂಗೈಕ್ಯದ ನಂತರ ಶ್ರೀ ವೀರೇಶ್ವರ ಪುಣ್ಯಾಶ್ರಮದ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯನ್ನು ಹೊತ್ತ ಇವರು, ಮುಂದಿನ ೬೬ ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಸತತವಾಗಿ ಸಂಸ್ಥೆಯನ್ನು ಮುನ್ನಡೆಸಿದರು. ಇವರು ಹಿಂದೂಸ್ತಾನಿ ಮತ್ತು ಕರ್ನಾಟಕ ಎರಡೂ ಪದ್ಧತಿಯಲ್ಲಿ ನಿಪುಣರಾಗಿದ್ದರಲ್ಲದೆ ವೀಣೆ, ಪಿಟೀಲು, ಹಾರ್ಮೋನಿಯಂ, ತಬಲಾ, ಸಿತಾರ್ ಮುಂತಾದ ೧೦ ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ವಾದ್ಯಗಳನ್ನು ನುಡಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಆಶ್ರಮದ ನೂರಾರು ಅಂಧ ಮಕ್ಕಳ ಉಚಿತ ಅನ್ನದಾಸೋಹದ ಖರ್ಚನ್ನು ಸರಿದೂಗಿಸಲು ಇವರು "ಶ್ರೀ ಗುರು ಕುಮಾರೇಶ ಕೃಪಾಪೋಷಿತ ನಾಟ್ಯ ಸಂಘ" ಎಂಬ ನಾಟಕ ಕಂಪನಿಯನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿ ಸ್ವತಃ ನಾಟಕಗಳನ್ನು ಬರೆದು ಪ್ರದರ್ಶಿಸಿದರು.
ದಿವ್ಯ ಪರಂಪರೆ ಮತ್ತು ತಪೋಶಕ್ತಿ
ಪುಟ್ಟರಾಜ ಗವಾಯಿಗಳು ಕನ್ನಡ, ಸಂಸ್ಕೃತ ಮತ್ತು ಹಿಂದಿ ಭಾಷೆಗಳಲ್ಲಿ ಅಸಮಾನ ಪಾಂಡಿತ್ಯ ಹೊಂದಿದ್ದರು ಹಾಗೂ ಈ ಭಾಷೆಗಳಲ್ಲಿ ೮೦ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಧಾರ್ಮಿಕ ಮತ್ತು ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಕೃತಿಗಳನ್ನು ರಚಿಸಿದರು. ಇವರು ಭಗವದ್ಗೀತೆಯನ್ನು ಬ್ರೇಲ್ ಲಿಪಿಗೆ ಅನುವಾದಿಸಿ ಅಂಧರಿಗೆ ಜ್ಞಾನದ ಹಾದಿ ತೋರಿಸಿದರು. ಇವರ ಅಪಾರ ಸೇವೆಯನ್ನು ಗೌರವಿಸಿ ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರವು ೨೦೦೮ ರಲ್ಲಿ ಪದ್ಮಭೂಷಣ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ನೀಡಿತು. ೨೦೧೦ರ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೧೭ ರಂದು ಇವರು ಲಿಂಗೈಕ್ಯರಾದಾಗ ಇಡೀ ನಾಡು ಕಣ್ಣೀರು ಸುರಿಸಿತು. ಇವರನ್ನು ಭಕ್ತರು ಇಂದಿಗೂ "ನಡೆದಾಡುವ ದೇವರು" ಎಂದು ಆರಾಧಿಸುತ್ತಾರೆ.